13.05 2011
Það hafa sjálfsagt margir notað veðurblíðuna síðustu daga til að hreinsa til í garðinum sínum. Forfallnir garðanördar eins og ég vitum fátt skemmtilegra. En fyrir mörgum eru garðyrkjustörfin sjálfsagt álíka leiðinleg kvöð og húsverkin eru fyrir mér. Þá dreymir um viðhaldsfrían garð eins og mig dreymir um viðhaldsfrítt heimili. Við vitum öll að heimilisstörfin vinna sig ekki sjálf. En er til viðhaldsfrír garður?
Þegar ég sé garð þar sem nánast öllum gróðri hefur verið úthýst fæ ég sting í hjartað eins og pylsukokkurinn þegar hann sér sprungna pylsu. Hellur, steinar og möl eru mjög smart en afskaplega kuldaleg ef gróðurinn vantar. Það er margsannað að gróður í umhverfi okkar hefur afskaplega jákvæð áhrif á sálartetrið og heilsuna. Flestir hrífast meira af sældarlegum trjálundi en örfoka sandi. Er það endilega gefið að gróskumikill garður útheimti mikla vinnu? Eru hellur, pallar og möl viðhaldsfrí í raun? Þarf ekki að hreinsa mosa og gras úr hellunum, lauf og arfa úr mölinni og bera á pallinn?
Villt gróðursvæði eru aftur á móti viðhaldsfrí. Þau sjá um sig sjálf. Þar þarf hvorki að klippa, grisja, bera á, tæta mosa eða reita arfa. Þó að garður geti kannski aldrei orðið algjörlega viðhaldsfrír er lykillinn að viðhaldsléttum garði e.t.v. sá að velja plöntur sem geta séð um sig sjálfar að mestu leiti. Runna sem þarf lítið að snyrta; fjölærar plöntur sem dreifa sér ekki um allt og þurfa ekki stuðning eða skiptingu á nokkurra ára fresti. Með því að nota þekjuplöntur í beð og planta þétt fær arfinn minni birtu og pláss til að dafna. Kannski þarf grasflötin ekki að vera eins og á verðlauna golfvelli til að þjóna sem leikvöllur fyrir fjölskylduna. Grasið vex hægar ef lífrænn áburður s.s. þörungamjöl er borið á. Ef það er slegið áður en það verður of hátt þarf ekki að hirða grasið, það hverfur ofan í svörðinn og verður að áburði. Og þarf mosinn að vera vandamál? Hann er fallega grænn á veturna. Ef ræktað er gras þar sem skuggsælt er og stór tré vaxa er öruggt að mosinn nær sér á strik. Afhverju að fara í stríð við hann? Fyrir nokkrum árum kom út dásamlega skemmtileg bók sem heitir Villigarðurinn - Garðyrkjuhandbók letingjans eftir Þorstein Úlfar Björnsson. Hún er frábær lesning hvort sem fólk aðhyllist svo frjálslegan stíl eða ekki, með mörgum góðum ábendingum um hvernig megi njóta garðsins í sátt við náttúruna með sem minnstri fyrirhöfn. Þó að tíma eða áhuga skorti á að verja mörgum klukkustundum á viku í að klippa, snyrta og reyta er hægt að eiga sér gróðursælan unaðsreit. Galdurinn er að vinna með náttúrunni í stað þess að heyja stríð gegn henni og velja réttu plönturnar.
Garðaflóra
15.05.2012
Ég held að allflestir garðeigendur séu ekki mjög ánægðir þegar þeir sjá túnfífil stinga upp kollinum í grasflötinni eða beðinu. Margir líta einungis á fífilinn sem argasta illgresi en vita ekki hve áhrifamáttur hans er mikill. Innihaldsefni hans eru m.a. sykur, insúlín, ýmis vítamín og steinefni. Hér áður fyrr var túnfífillinn talinn með aðal lækningajurtum sem til voru. Rót og blöð voru þá tekin áður er hann blómstraði og voru þá ýmist notuð saman eða sitt í hvoru lagi, til lyfjagerðar.
11.05.2012
Margir kannast við þau vandamál sem skapast þegar mosi fer að hasla sé völl á grasflötum.
Mosi hefur mikil áhrif á útlit, grasflata veikir grasvöxt og eykur líkur á að illgresi og aðrar óæskilegar tegundir stingi upp kollinum. Megin ástæður fyrir mosavexti eru: raki í jarðvegi, loftleysi, skuggi og að jarðvegurinn er súr. Mosinn elskar að vera í jarðvegi sem hefur mikið og stöðugt vatnsinnihald. Þess vegna getur verið nauðsynlegt að ræsa fram grasflötina svo hún losni við vatnið.
02.05.2012
Í upphafi er sáning, síðan dreifplöntun og þegar plönturnar eru orðnar ca. 10 cm. háar er kominn tími til að herða þær. Margir eru eflaust nú þegar byrjaðir að herða plönturnar sínar, hvort sem þær voru forræktaðar í íbúðarhúsinu, bílskúrnum eða hituðu gróðurhúsi.
24.04.2012
Nú er fólk annað hvort búið eða við það að klára að sá fyrir því grænmeti sem er forræktað inni, eins og t.d. gulrófum og hnúðkáli. Þá byrjar undirbúningurinn úti...
17.04.2012
Nú þegar vorið er komið og sumarið er nálægt því að láta sjá sig, fá margir moldarfiðring í puttana. Um allt land er jörð að verða frostlaus og þá er svo sannarlega yndislegt að anda að sér vorilminum. Krókusar og páskaliljur hafa fikrað sig upp úr jörðinni og lífga upp á umhverfið með litafegurð sinni.
11.04.2012
Í kvæðinu Mold kallar Steinn Steinarr þann hluta jarðvegsins sem í daglegu tali nefnist mold drottningu lífsins, móður og lífgjafa allra lifandi vera. Þetta er fallegt og að öllum líkindum satt því gróður jarðar er háður moldinni og flestar aðrar lífverur háðar gróðri.
28.02.2012
Lauk- og hnýðisjurtum er yfirleitt skipt í flokka eftir því á hvaða tíma ársins þær eru settar niður og hvenær þær blómstra. Vorlaukar eru settir niður á vorin og blómstra á sumrin og fram á haust. Haustlaukar eru aftur á móti settir niður að hausti og blómstra á vorin. Plöntur, sem við köllum vorlauka í daglegu tali, þurfa ekki endilega að vera lauk- eða hnýðisjurtir því sumar þeirra hafa einfaldlega gildar
forðarætur.
17.01.2012
Nýtt ár heilsar með frosti og snjó og vorið virðist enn óralangt í burtu. Um svipað leiti og jólaskrautið hverfur aftur ofan í kassana tek ég fram fræbréfin og fer að huga að hverju skuli sá fyrir sumarið. Mörgum finnst kannski fullsnemmt að byrja að sá í janúar þegar kuldi og myrkur eru allsráðandi. Þó eru ýmsar tegundir, bæði fjölærar og sumarblóm, sem hentugt er að sá um þetta leiti.
06.12.2011
Nú þegar vetur er genginn í garð og snjórinn hefur lagst yfir gefa sígrænar plöntur kærkominn lit í tilveruna. Úrval sígrænna plantna einskorðast ekki við barrtré og runna, en ég ætla að láta nægja að fjalla um nokkrar tegundir í þeim hópi að þessu sinni.
30.10.2011
Auðvelt er að fjölga ýmsum tegundum trjáa og runna með vetrargræðlingum. Þetta á við um nánast allar víðitegundirnar, alaskaösp og einnig er hægt að ná góðum árangri með ræktun vetrargræðlinga af hegg og ýmissa rifstegunda.
05.10.2011
Aðlögun lífvera að kulda er margbreytileg. Sumar tegundir fugla leggja á sig langt og erfitt flug á suðlægari slóðir og fiskar synda í hlýrri sjó. Gróðurinn getur aftur á móti ekki tekið sig upp og flutt á hlýrri stað á haustin...
21.09.2011
Það er yndislegt þegar fyrstu vorblómin byrja að kíkja upp úr moldinni og gefa tilverunni lit eftir gráma vetrarins. Nú er rétti tíminn til að búa í haginn fyrir blómríkt vor og planta haustlaukunum.
15.09.2011
Ef safna á sveppum til átu er mikilvægt að vanda valið og neyta aldrei sveppa sem ekki hafa verið greindir sem hæfir til neyslu. Þrátt fyrir að hér á landi vaxi fáir eitraðir sveppir er aldrei of varlega farið og óþarfi að fara út í tilraunastarfsemi.
01.09.2011
Ef flytja á tré skiptir miklu að ræturnar séu meðhöndlaðar rétt og að skerðing á þeim sé með minnsta móti. Sé farið er eftir ströngustu reglum um flutning stórra trjáa á að hefja undirbúning að minnsta kosti ári áður en flutningurinn sjálfur fer fram.
25.08.2011
Ágúst er tími lilja og rósa. Nú er sumarið heldur betur farið að styttast í annan endann og prímadonnur garðsins keppast við að kreista út blóm áður en fyrsta frostið skellur á. Það er oft æsispennandi að sjá hvort það hefst. En það eru nú samt ekki bara prímadonnur sem blómstra í ágúst.
24.08.2011
Hægt er að lengja sumarið með því að skipta sumarblómunum út fyrir harðgerðar haustplöntur eins og litríkt lyng eða sígræna sýprusa auk þess sem fjöldi annarra tegunda eru í boði.
17.08.2011
Rósir dafna best í djúpum, næringarríkum og eilítið þurrum jarðvegi með sýrustigi milli 5,5 og 6,0. Sandblönduð mold (70% mold og 30% vikursandur.) hentar því vel fyrir þær. Rósir eru misharðgerðar...
13.08.2011
Í síðustu viku fjallaði ég um ýmsar fjölærar plöntur sem skarta litfögru laufi. Laufskrúð er ekki eingöngu bundið við fjölærar plöntur. Fjölmargar runna- og trjátegundir skarta litríku laufi eða barri.
08.08.2011
Bóndarósin er blóm himinsins. Í mínum huga minnir bóndarósin (Paeonia) mun frekar á fallega heimasætu í sveit, eilítið bústna og rjóða í kinnum, en íslenskan bónda þrátt fyrir að nafnið sé búsældarlegt. Nafnið bendir aftur á móti til þess að fyrstur bóndarósirnar í íslenskum görðum eigi uppruna sinn að rekja til Danmerkur þar sem plantan kallast bonderose. Sunnar í Evrópu...
04.08.2011
Þegar við veljum plöntur í garðinn er það oft blómgunin sem ræður valinu. Blómlitur, lögun, ilmur og blómgunartími eru þættir sem vega þar þungt. Oft spáum við lítið í hvernig laufið er þó blaðfagrar plöntur séu til mikillar prýði allt sumarið, ekki aðeins þegar þær standa í blóma. Sumar plöntur eru jafnvel eingöngu ræktaðar vegna laufskrúðsins.
02.08.2011
Frelsi til smekkleysis...
Garðyrkja er skemmtileg eða að minnsta kosti á hún að vera það. Margir garðeigendur leggja mikið á sig til að búa öllum plöntunum í garðinum kjöraðstæður, setja skuggaplöntur þar sem mestur skuggi er, alpaplönturnar norðan megin og binda upp hávaxnar jurtir svo þær fjúki ekki um koll í roki.
29.07.2011
Ígulrósir eru hópur harðgerðra runnarósa sem setja mikinn svip á umhverfið þessa dagana og er Hansarósin þar fremst í flokki. En 'Hansa' er ekki eina ígulrósayrkið sem er þess virði að rækta, þeirra á meðal er mikill fjöldi úrvals garðplantna.
25.07.2011
Ein af klassískum spurningum sem garðyrkjumenn fá reglulega er hvernig er hægt að losna við mosann í grasflötinni og af hellunum. Því miður er það nú svo að ekkert eitt töfraráð er til gegn mosa. Mosi þrífst best í raka, skugga og súrum jarðvegi og til að koma í veg fyrir að mosi vaxi í garðinum þarf helst að koma í veg fyrir að þannig aðstæður myndist.
22.07.2011
Blíðviðri síðustu daga hefur heldur betur hleypt grósku í garðinn og júlíblómin skarta sínu fegursta. Kíkjum á það helsta sem er í blóma núna.
18.07.2011
Formklipping trjáplantna á sér langa sögu þó ekki sé vitað hver byrjaði fyrstur á þeirri iðju. Listin að forma plöntur í myndir er grein af sama meiði og þegar menn höggva skúlptúr í grjót. Ólíkt grjóti eru plöntur lifandi og síbreytilegar og myndin vex burt ef henni er ekki haldið við.
15.07.2011
Þyrnirósirnar eru loksins byrjaðar að blómstra. Fyrstu blómin hafa oftast byrjað að springa út í lok júní en kuldakastið í vor hefur greinilega tafið þær talsvert.