Ræktun kryddjurta

23.01 2011

Fátt er skemmtilegra en líflegur kryddjurtagarður í eldhúsglugganum sem gefur góðan ilm í húsið og einstakt bragð út í matargerðina.   Kryddjurtir má rækta allt árið um kring innanhúss, en flestir hefja ræktun í febrúar/mars þegar sól tekur að hækka á lofti.  Góðar upplýsingar um sáningartíma og aðferðir er yfirleitt að finna aftan á fræpakkningum.

Sáning og spírun

Margir nota sáðbakka og sáðmold eða sáðmoldarpillur,  og færa síðan spírurnar yfir í potta með venjulegri pottamold.  Einnig er hægt að sá beint í endanlega potta og nota venjulega pottamold, en þá er mælt með þunnu lagi af sáðmold ofaná, sérílagi fyrir stærri fræ.  Gott er að setja dagblaðsörk yfir pottinn eða sáðbakkann, til að viðhalda raka og hita.

Hversu mörg fræ?

Fjöldi fræja fer eftir stærð fræja og stærð potta.  Þumalputtaregla fyrir c.a. 12 cm pott er að nota 3-5 fræ í hvern pott (t.d. kóriander sem hefur stór fræ), en ef fræin eru mjög lítil þá 10-15 fræ í hvern pott(t.d. timian, oregano ofl sem hafa lítil fræ).

Umpottun

Þegar spírur taka að myndast, er dagblaðsörkin tekin af, og og plönturnar settar í endanleg ílát, ef við á.  Dreifið úr spírunum og þjappið moldinni varlega að.

Staðsetning og birta

Mælt er með að velja fremur sólríkan stað, t.d. gluggasyllu.  Birta við ræktunina er mikilvæg, kryddjurtir þurfa sólríkan stað.  Varast skal þó beina sól meðan spírur eru litlar, því þær geta brunnið.  Örfáar tegundir s.s. mynta og karsi þrífast í norðurglugga.   

Hitastig

Venjulegur stofuhiti er ákjósanlegur fyrir nánast allar kryddjurtir.   Varist of mikinn hita þegar spírurnar eru litlar, þá geta stilkarnir orðið þunnir og ræfilslegir.

Vökvun og áburður

Vökvun er mikilvæg, sérílagi á spírunartímabilinu.  Magnið getur farið eftir raka í loftinu, sólarstundum ofl og breytist þ.a.l. eftir árstíðum.  Gott er að kanna reglulega rakastigið í moldinni, t.d. með því að stinga fingrinum aðeins ofaní moldina. Mælt er með að vökva vel og sjaldnar, frekar en oft og lítið.  Á sólríkum dögum þarf að vökva oftar.  

Áburðargjöf er nauðsynleg þegar plantan er í fullum vexti, t.d.  er þörungaáburður í vöxvaformi góður kostur.

Nokkrar góðar ábendingar varðandi kryddjurtaræktun

Hitastig

Vandamál með hitastig innanhúss geta einkum skapast á veturna, nálægt miðstöðvarofnum sem eru hátt stilltir.  Ef miðstöðvarofn er undir kryddhillunni, er mælt með að botninn á kryddpottunum liggi ekki beint í bleytu.  Þá mætti setja bakka með leirkúlum eða vikum undir pottana.

Varnir innanhúss

Smá hætta er á lús og hvítflugu, þá má nota skordýrasápu.  Hvítflugan dregst að skærum hlutum, svo flugnaspjöld í skærum litum geta komið að góðum notum.  Einnig er ýmiss konar laukur tilvalinn til að fæla meindýr frá, hægt er að skera laukinn niður og stinga honum innanum kryddplönturnar, eða rækta t.d. graslauk í potti innanum hitt kryddið.

Uppskera

Athuga þarf að ganga ekki of nærri plöntunni, þ.e. ekki taka of mikið magn í einu og einnig er gott að hvíla hana á milli, t.d. með því að hafa sömu tegundina í 2 pottum og hvíla þær til skiptis.   Mælt er með að klippa framanaf greinum til að viðhalda runnavexti, en með örfáar tegundir (t.d. steinselju, graslauk) er betra taka elstu blöðin fyrst.

Plöntur teknar inn í hús að hausti

Síðsumars, ekki of seint (lok ágúst, áður en hætta er á næturfrosti) er hægt að flytja plönturnar aftur inn.   Ef plönturnar hafa verið í beði og eru orðnar stórar, er hægt að skipta þeim upp í nokkra potta.  Ekki skyldi troða rótum í of litla potta.   Þannig er hægt er að njóta kryddjurtanna frameftir vetri.

Njótið!

prentvæn útgáfa






Leita